ميلادى توليد مىشد ) و نيز با شهرت يافتن چينى « 138 » و كاغذ پيش آمد . بعلاوه اين واقعيت كه بودائيسم قبلا در شرق ايران نفوذ داشت « 139 » ، خود مستلزم آن است كه تأثيرات هندى و چينى را هم به همراه آورده باشد « 140 » : در اين مورد مثل همهء موارد مربوط به سؤالات منفرد ديگر و نيز مثل همهء بررسيهاى راجع به سبكها ، سخن آخر طبيعتا به تاريخ هنر تعلق مىيابد . بدين ترتيب شايسته است كه آخرين قسمت اين بخش از كتاب با نتيجهء حاصل از بررسيهاى ك . اردمن - كه كوشش در جهت نشان دادن اهميّت حفريات جديد نيشاپور براى هنر ايرانى در نخستين قرون اسلامى را وجههء همت خود قرار داده است - به پايان برسد : « تاكنون آشنايى ما از هنر نخستين اسلامى در شرق اساسا منوط به حفاريهاى سامره بود ، كه آثار مكشوفهء آن همچنين براى بغداد واجد اعتبار تلقى مىشد . هنر نخستين اسلامى در اينجا بدون هيچ مقدمه‌اى ناگهان به طور آشكار با طبقهء دربارى روبرو مىشود . براساس حفريات ديگر در ايران و عراق هنر در حقيقت به طبقات مختلف اسلامى مىپردازد ، امّا هيچ‌گاه محل اكتشاف هنر طبقات مختلف ، اهميّت يكسانى را دارا نبوده است . با حفريات موزهء متروپوليتن ( نيويورك ) در نيشاپور ، مىتوانست كارى از نوع حفارى سامره ، آغاز شده باشد . « 141 »

--> ( 138 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 170 . - و نيز : Paul Kahle : Islamische Quellen zum chinesischen Porzellan ( in der ZDMG 88 , 1934 , S . 1 - 45 ) , S . 5 ff . und S . 45 ( Nachtrag . ) . - Uber T ang - Keramik in Nesapur im 9 . Jh . Vgl . Hauser im Bulletin S . 109 . ، ( و نيز رجوع كنيد به پاورقى شماره 169 همين فصل ) XXXVII / 2 ( 139 ) . Albert von Le Coq : Die buddhistische Spat - Antike in Mittelasien teil IV : Atlas zu den Wandmalereien , ( Berlin 1924 ) . ( 140 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 175 ( 4 - 433 ه / 3 - 1042 م غنائم فراوان سلجوقيان در گلدان چينى مملو از سنگهاى قيمتى و انگشترىهاى طلا مزين به سنگهاى قيمتى در رى ) . ( 141 ) . Bulletin of the Metropolitan Museum , ( Neuyork 1937 ) , Sect . II , S . 1 - 39 ; 1938 , Sect . II , S . 1 - 23 ; 1942 , Sect . I , S . 82 - 119 .